3-BOYUTLU DEFORMASYON ÖLÇME, ANALİZ VE ALARM SİSTEMİ  

1.    GENEL BİLGİ

DC3 sistemi çok sensörlü bir izleme sistemi olarak tasarlanmıştır. Bu sistem; otomatik deformasyon analizi, aşamalı alarm sistemi, web tabanlı veri sunumu ve jeodezik ve jeoteknik sensör bağlantı kombinasyonları ile her türlü deformasyon izleme projesinde kolaylıkla kullanılabilmektedir. DC3 kullanım alanlarına örnek olarak; arazi/yapı stabilitesi, yapı izleme, barajların, köprülerin, demiryollarının yada kayalık alanların uzun süreli ve sürekli olarak izlenmesi verilebilir. Sistem; ölçme, analiz ve alarm ikaz bileşenlerinden oluşmaktadır. Alan ve yapılardaki eğim, çökme, vadi kaymaları veya ayrılmalarını kolaylıkla belirleyebilmektedir. Veri aktarımı ise radyo modem, WİFİ, bluetooth, internet vb. vasıtasıyla yapılmaktadır. Sistemin ana amacı üç boyutlu yer değiştirmeleri belirlemek ve izlemektir. Yukarıda ifade edilen alan ve yapılardaki eğim, çökme, vadi kaymaları veya ayrılmaları bu sistemle belirlenir ve modellenir.DC3 veri kayıt ve haberleşme sistemi, DC3 yazılımının farklı sensörlere ve veri iletişim kanallarına bağlanmasını olanaklı kılmaktadır. Bu farklı sensörlerin de kendi aralarında irtibatlandırılması olanaklıdır. Bunlara; Totalstation ve GNSS alıcıları, eğim ölçerler, meteorolojik sensörler, jeoteknik sensörler ve hatta bir web kamera bağlantıları örnek olarak verilebilir. DC3 sistemi, Topcon görüntüleme (imaging) teknolojisi üzerine kurulmuş ilk deformasyon izleme sistemidir. Bu bağlamda, Topcon IS robotik total station, GNSS alıcıları ve yüksek duyarlıklı jeoteknik sensörler DC3 izleme, analiz ve ikaz yazılımı sisteminde eşzamanlı, sürekli ve gerçek zamanlı olarak görüntülü izleme olanağı sağlayan öncü ve alanındaki tek komple çözüm sistemidir. DC3, en az bir merkez veri işlem birimi ile birden çok harici sensör kontrol biriminden oluşmaktadır. GNSS ve totalstation cihazlarından veri akışı gerçek zamanlı, yarı gerçek zamanlı veya çevrim dışı (off line) olarak gerçekleştiriliebilmektedir. DC3 yazılımı ile veri değişimi de gerçek zamanlı (çevrim içi/online) yada çevrim dışı (offline) yapılabilmektedir. Bu sistemi Wyler zerotronic ve zeromatic doğrultu sensörleri ile birlikte kullanılarak hareket halindeki bir objenin ölçülmesi gibi dinamik uygulamalarda da kullanılabilmektedir.

2.    DC3 SİSTEMİ TEMEL BİLEŞENLERİ

DC3 modüler bir sistem olup iki temel ürün olarak satılmaktadır. Bunlar; DC3mobile ve DC3pro ürünleridir.

A. DC3mobile: Küçük alan projelerinde kullanılmak üzere Topcon total station cihazları üzerinde kurulmaktadır.          

DC3mobile üç farklı yapıda oluşturulmuştur. Bunlar:

1.      DC3mobile STANDARD: Topcon robotic total station cihazlarında (örn. Topcon GPT-9000A, GTS-900A, Topcon IS) hazır izleme ve raporlama sistemi olarak kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Sistem bileşenleri aşağıdaki gibidir:

·      Proje Yönetimi

·      Konfigürasyonu ihtiyaca göre yapılabilen sistem

·      Tekli hedef konfigürasyonu

·      Otomatik Kontrol Kurulumu

·      Manuel ve otomatik ölçüm

·      Periyodik hesaplamalar

·      Raporlama

·      Foto dokümantasyonu (Topcon IS için)

·      Ölçülen verilerin ASCII formata dönüştürülmesi   

2.      DC3mobile ADVANCED: DC3mobile STANDARD’ı kapsamakta olup buradaki özelliklere ilave olarak aşağıdaki sistem bileşenlerini de kapsamaktadır:

•  3B analiz
• Alarm fonksiyonu
• Harici alarmlarla bağlantı
• GSM modülü bağlantısı
•  DC3pro veri dosyaları için import/export yapabilme 

3.  DC3mobile LEVEL: Wyler sensörleri ve Topcon arazi el kontrol cihazları ile birlikte kullanılmak amacıyla tasarlanmıştır. Sistem bileşenleri;

•   Proje yönetimi
•   İhtiyaca göre konfigüre edilebilen ölçme sistemi
•  Wyler Zeromatic ve Zerotronic sensörleri için kullanım ve yönetim fonksiyonları
• Raporlama    

B. DC3pro: Uzun periyotlu ve büyük alan projelerinde kullanılmaktadır.    

DC3pro, uzun süreli ve ileri seviye deformasyon projelerinde kullanılmak amacıyla tasarlanmıştır. Verilerin gerçek zamanlı sunumu için web tabanlı olarak çalıştırılmaktadır. Ayarlanabilir IP (Internet Protocol) tabanlı bu sistem ile yukarıda anlatılan izleme modülleri ve mevcut sensörlerin konfigürasyonu yapılabilmektedir. DC3pro aşağıda görülen özel uygulamalar için geliştirilmiştir.      

1.    Baraj (DC3 dam)

3.    Demiryolu (DC3 rail)

           

Projenin yapısına ve ihtiyaç duyulan sensör çeşitlerine göre uygun DC3 modülü oluşturulmaktadır. Analiz modülleri projeye göre oluşturulmakta olup bunlar ya önceden tanımlı analiz tipi ya da standart analiz tipi olarak seçilmektedir. Sonuçlar ise çok farklı şekillerde ifade edilebilmektedir. Bunlar gerçek zamanlı alarm ve ikaz sistemleri, görüntülü sistemler, analiz sistemleri ve raporlar şeklinde olabilmektedir.  

3.  DC3 SİSTEMİ İLE KULLANILABİLEN TOPCON JEODEZİK VE WYLER JEOTEKNİK CİHAZLARI        

  a. Jeodezik Cihazlar 

   b. Jeoteknik Cihazlar

4.  DC3 SİSTEMİ TEMEL FONKSİYONU     

DC3 sisteminin temel fonksiyonu aşağıdaki şekilde görülmektedir.

                        

Alarm Yöntemi:

• •          İzleme ekranı üzerinde alarm mesajı
• •          Akustik sinyaller (bell, signal-horn)
• •          Optik sinyal (ikaz lambası, yanıp sönen lamba)
• •          Yazıcı üzerinde alarm mesajı
• •          Faks üzerinde alarm mesajı
• •        E-posta ile
• •        SMS ile
• •        Sesli ikaz/Sesli posta 

5.  DC3 SİSTEMİ İLE KULLANILABİLEN SENSÖRLER 

a.        ZEROMATIC 2/2 Eğim Ölçerler (inclinometers/tiltmeters): X ve Y yönündeki sapmaları sürekli olarak ve uzun zaman aralıkları için belirler. Baraj ölçümlerinde vazgeçilmez ve en önemli sensördür.

b.      Piyezometreler       

c.      Extensometreler

         

d.      Çatlak ölçerler (crackmeters): Kazı bölgelerinde yada sismik bölgelerdeki birleşme noktalarındaki hareketleri ölçer.      

e.      Basınç Hücreleri (pressure cells): Toprak basıncındaki değişimleri izlemekte kullanılır.      

f.        Isı Sensörleri: Toprakta yada yapıdaki ısı değişimlerini izler.     

g.      Gerilim ölçerler (strain meters/gauges)

h.      Sarkaç  sistemleri   

6. SONUÇ

1.      Sistem sadece satın alınacak bir yazılım ve donanım paketi olarak düşünülmemelidir. Sistemin sağlıklı sonuç vermesi bir dizi çalışmanın periyodik bir sürece yayılarak analizine dayanmaktadır.

2.      Periyodik ölçmelerin gerçekleştirilmesi sonrasında DC3 deformasyon izleme sisteminin otomatik olarak ürettiği sonuçların sistematik analizi ve raporlaması erken uyarı sistemine girdi oluşturacaktır.

3.      Yukarıda sunulan alet ve yazılım isimleri standart baraj deformasyon ölçmeleri için olup bu aletler kullanıcının talebi doğrultusunda azaltılıp artırılabilmektedir. Talep edilmesi durumunda Topcon DC3 paket sistemi dışında yine deformasyon belirleme amaçlı kullanılan; sayısal nivo,  lazer tarayıcılar, zaman serileri analiz yazılımları gibi ilave donanım ve yazılımlar da temin edilmektedir.

4.      Satın alınması gereken alet sayısı proje alanının büyüklüğü ve yapılacak çalışmadan elde edilmesi umulan sonuçlara göre değişmektedir. Tam sayının belirlenebilmesi için, proje planı üzerinde tarafların teknik elemanları tarafından ayrıntılı etüt yapılması gerekmektedir.